ในบทความ "ชานพระศรี" ได้เล่าถึงเจ้าพระยามหินทรศักดิธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล)มาแล้ว คงจะเห็นว่าฝีมือทางด้านการกวีของท่านมีไม่น้อยเลย เพียงแต่ท่านอาจจะไม่ได้จับงานด้านนี้เป็นล่ำเป็นสันเท่านั้น
           ใจรักทางศิลปะของท่านไปออกทางด้านศิลปะการแสดง โรงละครของเจ้าพระยามหินทรฯในสมัยรัชกาลที่ ๔ จนถึงต้นรัชกาลที่ ๕ ขึ้นชื่อลือชาว่า " เครื่องแต่งตัวสวย และแต่งตัวสมจริง" เพราะท่านลงทุนมาก ถ้าเล่นเรื่องมอญตัวละครก็แต่งมอญ เล่นจีนก็แต่งจีน เล่นเรื่องลาวก็แต่งลาว สิ้นเปลืองเท่าไรก็ไม่ว่า เป็นที่นิยมของคนดูมาก นอกจากนี้ท่านยังมีวงมโหรีปี่พาทย์ส่วนตัวอีกด้วย
           เช่นเดียวกับขุนนางผู้ใหญ่ในสมัยนั้นที่นิยมนำบุตรีขึ้นถวายตัวรับราชการฝ่ายใน ธิดาของเจ้าพระยามหินทรฯ ต่อมาคือเจ้าจอมมารดามรกฏในรัชกาลที่ ๕ มีพระเจ้าลูกยาเธอและพระเจ้าลูกเธอ ๒ พระองค์ คือพระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารี และพระองค์เจ้าชายเพ็ญพัฒนพงศ์ ทรงกรมเป็นกรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
           พระองค์เจ้าชายเพ็ญพัฒนพงศ์เสด็จไปศึกษาที่อังกฤษ เช่นเดียวกับพระเจ้าลูกยาเธออีกหลายพระองค์ เมื่อกลับมาสยาม ก็ทรงรับราชการได้เป็นผู้ช่วยปลัดทูลฉลองกระทรวงเกษตราธิการ
          กรมหมื่นพิไชมหินทโรดมน่าจะทรงได้รับสายเลือดศิลปินจากเจ้าพระยามหินทรฯ ขรัวตาของท่านอยู่ไม่มากก็น้อย จึงได้นิพนธ์เพลงขึ้นมาเพลงหนึ่ง ชื่อ ลาวดำเนินเกวียนระหว่างเสด็จไปราชการตามหัวเมือง สมัยนั้นก็ค่อนข้างลำบาก เพราะทางรถไฟยังไปไม่ทั่วถึง มีแต่ทางเกวียนเป็นส่วนใหญ่
          เพลงนี้ เนื้อร้องเดิมของแท้มีอยู่ว่า

          ได้ยินแค่นี้ก็คงรู้กันได้ว่าหมายถึง "ลาวดวงเดือน" ที่ถือกันว่าเป็นเพลงแพร่หลายมากที่สุดเพลงหนึ่งในบรรดาเพลงไทยเดิม ฟังเนื้อต่อนะคะ

          เนื่องจากบทร้องพระนิพนธ์ขึ้นต้นว่า " โอ้ละหนอดวงเดือนเอย" และตอนที่จบท่อนก็มักจะมีคำว่า "ดวงเดือน" ก็เลยเป็นที่จดจำกันถึงคำนี้มากกว่าชื่อแท้จริงของเพลง และยังฟังไพเราะเหมาะสมกับทำนองและเนื้อร้องมากกว่า ก็เลยกลายเป็น ลาวดวงเดือน อย่างที่รู้จักกันทุกวันนี้
          มีเบื้องหลังเล่าว่ากรมหมื่นพิไชยฯนิพนธ์เพลงนี้ด้วยพระทัยผูกพันในตัวเจ้าหญิงองค์หนึ่ง ในราชสำนักเชียงใหม่ที่เคยเสด็จไปเยือน ในฐานะพระราชอาคันตุกะจากเมืองหลวง ถึงขั้นใคร่จะขออภิเษกด้วย แต่ก็ทรงไม่ได้รับพระบรมราชานุญาตจากพระเจ้าอยู่หัว จึงทรงผิดหวังกับความรักครั้งนี้มาก แต่ต่อมาก็ได้อภิเษกไปกับกุลสตรีอื่น ทรงเป็นต้นราชสกุล " เพ็ญพัฒน์"
          กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดมสิ้นพระชนม์เมื่อพระชนมายุเพียง ๒๘ พรรษา มีพระนิพนธ์เพลง ลาวดวงเดือน ทิ้งไว้เป็นสมบัติยั่งยืนของวัฒนธรรมไทย