ละครใน

เทาชมพู pinkandgrey@doramail.com

เจ้าจอมเขียนอิเหนา... เจ้าจอมอิ่มย่าหรัน...  เจ้าจอมอำภากันจะหนา... เป็นชื่อของสตรีสูงศักดิ์ในพระบรมมหาราชวัง ที่มีฉายาต่อท้ายเป็นชื่อตัวละครในวรรณคดีเรื่อง อิเหนา  เพราะท่านเหล่านั้น เคยเป็นนางละครในมาก่อน  เล่นเป็นตัวอิเหนา  ย่าหรัน และนางกันจะหนา  ในละครใน ผู้แสดงทั้งหมดไม่ว่าพระเอกนางเอกหรือตัวผู้ร้าย แสดงโดยผู้หญิงล้วนๆ  ไม่มีผู้ชายปะปนแม้แต่ตัวประกอบ      

ละครใน  คือละครในพระบรมมหาราชวัง   สำหรับแสดงถวายพระมหากษัตริย์  มีมาตั้งแต่อยุธยาจนเฟื่องฟูมากที่สุดในรัชกาลที่ ๒   ต่อมาในรัชกาลที่ ๓  จึงได้มีโอกาสออกจากนอกวังมาฝึกกันตามวังเจ้านายและขุนนางกันบ้าง แต่ละครในก็ยังมีอยู่ในวังหลวงจนถึงรัชกาลที่ ๕  เว้นรัชกาลที่ ๓ เพราะไม่ทรงโปรดการละคร    

ละครในถือว่าเป็นสุดยอดของนาฏศิลป์ คือยอดเยี่ยมในเชิงศิลปะการร่ายรำ  ทั้งกระบวนท่า  การขับร้องและดนตรี  ตลอดจนต้องเลือกเรื่องที่นำมาแสดง  ไม่ใช่เรื่องละครทั่วไปเรื่องไหนก็ได้  เรื่องที่ว่านี้ จำกัดอยู่เพียง ๔ เรื่องเท่านั้นเอง คือพระราชนิพนธ์รามเกียรติ์ (โดยมากนิยมฉบับรัชกาลที่ ๒) อิเหนา  ดาหลัง (พระนิพนธ์ในเจ้าฟ้าหญิงกุณฑล สมัยอยุธยาตอนปลาย) และอุณรุท  ไม่มีเรื่องอื่นๆ   แต่เรื่องที่นิยมเล่นมากที่สุดคือ อิเหนา  การแสดงก็ไม่ได้เล่นตามบทตั้งแต่ต้นจนจบเรื่อง เพราะว่ายาวเหยียดเกินกว่าจะเล่นติดต่อกันได้ในคืนเดียว   แต่จะตัดตอนมาเฉพาะตอนใดตอนหนึ่ง   คนดูก็ไม่ได้ดูเพราะอยากรู้เนื้อเรื่อง  เนื่องจากรู้จักกันจนขึ้นใจแล้ว แต่ดูศิลปะการร่ายรำ  จังหวะ กระบวนท่า  ลีลาท่ารำของผู้แสดงแต่ละคนว่างามอย่างไร   เรียกว่าเป็นการเสพศิลปะเพื่อศิลปะ  ไม่เกี่ยวกับองค์ประกอบอื่นๆนอกเหนือจากนาฏศิลป์ เช่นตัวจริงของนักแสดง หรือว่าบทวรรณคดีที่นำมาแสดง      

ในเมื่อละครในหมายถึงความงามขั้นสุดยอดอย่างนี้  การฝึกซ้อมจึงต้องเป็นไปอย่างพิถีพิถัน และการคัดเลือกตัวแสดงก็ต้องเลือกแต่คนสวยคนงามเหมาะสมกับในเรื่อง  นำมาฝึกหัดจนกระทั่งรำได้ดีเป็นที่พอใจของครูฝึก    

นางละครถือว่าเป็นคนงามคนเด่นของวังหลวง   สตรีชาววังที่ได้รับการคัดเลือกเป็นนางละครทั้งตัวพระและตัวนาง ต่อมาจึงมักจะได้เลื่อนขึ้นเป็นเจ้าจอมกันเป็นส่วนใหญ่      เจ้าจอมคนไหนรำบทไหนเก่งก็จะมีชื่อตัวละครต่อท้ายชื่อ เป็นฉายา  รู้จักกันในหมู่ชาววัง  อย่างเช่นเจ้าจอมอำภากันจะหนาในรัชกาลที่ ๒  ก็รู้กันว่าเคยเล่นบทนางกันจะหนาในอิเหนา  หรือเจ้าจอมอิ่มย่าหรัน ก็เก่งในบทย่าหรัน  ท่านเหล่านี้เมื่อต่อมากลายเป็นเจ้าจอมมารดา มีพระเจ้าลูกยาเธอหรือพระเจ้าลูกเธอแล้วมักจะไม่ได้เล่นอีก   แต่จะทำหน้าที่เป็นครูฝึกซ้อมสาวๆชาววังรุ่นเยาว์ให้ขึ้นมาแสดงบทเหล่านี้แทน     

ในจำนวนนี้  เจ้าจอมมารดาเขียนอิเหนาในรัชกาลที่ ๔ ได้ชื่อว่าสวยสง่าท่ารำงามเป็นเอก   เหมาะสมกับบทบาทอิเหนา ซึ่งเป็นเรื่องราวของเจ้าชายชวารูปงาม  มีฝีมือรบเก่งกล้า มีกริชวิเศษประจำองค์เป็นอาวุธเทวดาประทานให้ตั้งแต่เกิด      เจ้าจอมมารดาเขียนมีพระเจ้าลูกยาเธอ คือพระองค์เจ้าวรวรรณากร (ต่อมาคือสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์  ต้นราชสกุล วรวรรณ ณ อยุธยา)   เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าทรงทราบ     ตามโบราณราชประเพณี  พระราชโอรสแต่ละพระองค์จะได้รับพระราชทานพระแสงดาบสอดมาในกระด้งที่รองรับหลังประสูติ  เมื่อถึงคราวพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์เจ้าชายวรวรรณฯ   สมเด็จพระบรมราชชนกก็ทรงแถมกริชมาให้เป็นพิเศษอีกองค์หนึ่ง   มีพระราชดำรัสว่า     
" เป็นลูกอิเหนา"