“คิสซิ่ง บัก” (kissing bug) ตัวมหันตภัย

หน้าที่ 1 - "คิสซิ่ง บัก" (kissing bug) ตัวมหันตภัย

          

          "คิสซิ่ง บัก" หรือที่เรียกกันว่า มวนเพชรฆาต (Kissing bug, Assassin bug)  แมลงชนิดนี้กำลังแพร่ระบาดในสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะในรัฐเท็กซัสค่ะ  โดยเจ้าแมลงตัวยนี้จะบุกเข้าหาผู้คนในขณะนอนหลับ มันจะเจาะใกล้ปากดูดเลือดแล้วปล่อยเชื้อ ”ชากาส” (Chagas disease)  ใส่โดยเหยื่อไม่รู้สึกอะไรเลย  ซึ่งในแต่ละปีมีผู้เสียชีวิตเพราะเชื้อซากาส ราว ๆ 2 หมื่นคนเลยทีเดียว

          คิสซิ่ง บักนี้จัดเป็นแมลงพาหะของเชื้อ Trypanosoma cruzi  ปรสิตที่อยู่ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมแบ่งออกได้เป็น 2 ระยะ คือ ระยะทริพโพมาสติโกต อยู่ในกระแสโลหิตและไม่มีการแบ่งตัว และอีกระยะหนึ่งคือ ระยะอะมาสติโกต (amastigote)  เป็นระยะที่อยู่ภายในเซลล์เป็นระยะที่มีการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนได้  ซึ่ง Trypanosoma cruzi  จะทำให้เกิดโรค Chagas disease 

  ข้อมูลทางอนุกรมวิธาน

  มวนเพชรฆาตจัดอยู่ใน Order Hemiptera , Family Reduviidae

  ลักษณะที่สำคัญของมวนชนิดนี้คือ มีศีรษะแคบยาวส่วนที่อยู่หลังตา  คอดคล้ายคอ

  มีปากแบบเจาะดูด โค้งงอสอดอยู่ใต้แผ่นแข็งของอกปล้องแรก

  ส่วนท้องตรงกลางกว้างกว่าส่วนอื่น และปีกคลุมไม่หมด

  มวนชนิดนี้มีเกือบ 100 ชนิด เท่าที่มีรายงานว่าพบในประเทศไทยคือชนิด Triatoma rubrofasciata 

  ลักษณะทั่วไป

          
          มีลักษณะลำตัวอ้วนสั้น  มีหนวด 5 ปล้อง  ตัวเต็มวัยมีสีน้ำตาลอ่อน  และมีลายประสีเหลือง  เมื่อมองจากด้านบนมีรูปร่างเป็นสามเหลี่ยมตรงหัวไหล่มีหนามยาวและแหลม 3 อัน  มีปากที่แหลมคมเหมือนเข็มเป็นแบบเจาะดูด  ตัวผู้มีขนาดเล็กกว่าตัวเมีย  เป็นชนิดที่อยู่รวมกันหนาแน่น  เพื่อรวมกันล่าเหยื่อ  คิสซิ่งบัก หรือ มวนเพชรฆาตเป็นตัวห้ำที่ดุร้าย  กินแมลงกันเป็นอาหาร  นอกจากนี้  ยังกินเลือดของสัตว์มีกระดูกสันหลังอีกด้วย  ในขณะที่ใช้จะงอยที่โค้งเจาะเข้าไปในเหยื่อเพื่อดูดกินเลือดนั้น  จะปล่อยพิษทำให้เจ็บปวดและบวมคัน  มวนพวกนี้จะส่งเสียงร้องเบา ๆ โดยใช้จะงอยปากถูระหว่างขาหน้าของมัน

  นิเวศวิทยา

  มวนชนิดนี้มักจะพบได้ตามบ้านหรือสิ่งก่อสร้างสกปรก เช่น  ตามใต้ถุนบ้านที่รกรุงรัง มีขยะและมีหยากไย่  หรือตามใต้ถุนที่ชื้นแฉะเนื่องจากตั้งอยู่ในที่ลุ่มจะเป็นที่อยู่อาศัยของมวนพวกนี้เป็นอย่างดี

  ตัวอ่อนมักจะซุกซ่อนอยู่ตามใต้เศษขยะที่รกรุงรัง

  โดยทั่วไปตัวมวนมักจะขึ้นมากัดคนตามร่องกระดาน

  ความร้ายแรงของคิสซิ่งบักหรือมวนเพชรฆาต
1. การทำให้ผิวหนังอักเสบ (dermatitis)
          พบว่ามวนพวกนี้ดูดกินเลือดได้มาก  ทำให้เกิดบาดแผลที่เจ็บปวด บวม หรือการซึมของเลือด  ผู้ที่แพ้มากจะเกิดความเจ็บปวดรุนแรง เนื่องจากพิษในน้ำลาย  และอาจทำให้เกิดลมพิษทั่วร่างกาย  โดยจะกัดผิวหนังที่ไม่มีเสื้อผ้าปกคลุม

2. การนำโรค (disease transmission) ในลักษณะการเป็นพาหะ   
        โดยเป็นพาหะของเชื้อ Trypanosoma cruzi  ซึ่งทำให้เกิดโรค Chagas disease 

  อาการและพยาธิสภาพ

  ผู้ใหญ่ที่ติดเชื้อมักไม่แสดงอาการของโรค

  อาการที่รุนแรงมักพบในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบ

  อาการของโรคแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะเฉียบพลัน และระยะเรื้อรัง

–  ระยะเรื้อรัง  มักเกิดหลังจากมีอาการระยะเฉียบพลันแล้วประมาณ 2-4 เดือน ซึ่งจะแสดงอาการรุนแรงของโรคเนื่องจากการที่เชื้อเข้าไปยังกล้ามเนื้อหัวใจ ซึ่งเป็นสาเหตุการตายที่สำคัญที่สุดของโรคนี้

  การวินิจฉัย
1. การตรวจเลือด วิธีที่นิยมใช้คือการใส่หลอดฮีมาโตคริตแล้วปั่นนำชั้นเม็ดเลือดขาวมาดูด้วยกล้องจุลทรรศน์

2. การตรวจหาเชื้อในแมลงหลังจากให้กินเลือดของผู้ป่วย (xenodiagnosis) นิยมใช้วินิจฉัยผู้ป่วยเป็นระยะเรื้อรัง

3. การนำเลือดจากผู้ป่วยไปเพาะเลี้ยงปรสิต

4. การตรวจโดยวิธีทางวิทยาภูมิคุ้มกัน

อุบัติการณ์การพบปัญหาเนื่องจากคิสซิ่งบักหรือมวนเพชรฆาตในประเทศไทย

 21 ม.ค 2530  :  พบในชุมชนคลองเตย สนง. กรุงเทพมหานคร

 08 มี.ค 2531  :  พบในชุมชนคลองเตย สนง. กรุงเทพหมานคร

 25 พ.ค 2533  :  พบที่ อ.ย่านตาขาว สำนักงานสาธารณสุขตรัง

 10 พ.ย 2538  :  สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร

 19 ก.ค 2541  :  ศูนย์บริการสาธารณสุข 41 คลองเตย

  12 ก.ย 2546  :  โรงพยาบาลตะกั่วป่า  จ. พังงา

          ถึงแม้ตอนนี้ คิสซิ่ง บัก หรือ มวนเพชรฆาต  ยังไม่เป็นที่แพร่ระบาดในประเทศไทย  แต่พวกเราก็ไม่ควรประมาทในการดูแลทำความสะอาดบ้านเรือนให้ปราศจากเชื้อโรคและมีสุขลักษณะที่ดีอยู่เสมอนะคะ 

อ้างอิงจาก

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข  กลุ่มงานกีฏวิทยา  กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
http://www.matichon.co.th/news_detail.php?newsid=1343100847&grpid=&catid=09&subcatid=0902
http://www.myfirstbrain.com/student_view.aspx?ID=535
http://www.toptenthailand.com/display.php?id=789