มาทำความรู้จักกับพื้นที่ส่วนตัวของมนุษย์กันเถอะ

ขอบเขตส่วนตัวของคนเรานั้นมีอยู่หลายแบบ และแต่ละแบบก็มีไว้สำหรับคนที่ต่างกลุ่มกัน ซึ่งถ้าเกิดคนแปลกหน้าล่วงล้ำเข้ามาแล้ว ก็อาจทำให้เรารู้สึกอึดอัดได้

เคยมีคำกล่าวว่า เราไม่ควรลุกล้ำเข้าไปในพื้นที่ส่วนตัวของคนอื่น ซึ่งเป็นหนึ่งในกฏที่สำคัญมากสำหรับพฤติกรรมการเข้าสังคม แต่ไอเจ้าขอบเขตที่มองไม่เห็นแต่อยู่รอบๆตัวเรานั้นมีความเป็นมาอย่างไร และเหตุใดเราจึงรู้สึกไม่ค่อยดีเวลามีการเหลื่อมล้ำกันของพื้นที่ส่วนตัวเกิดขึ้น

 

ก่อนอื่นก็คือ ขอบเขตของมันใหญ่แค่ไหน  จากคำกล่าวของนักมานุษยวิทยาชาวอเมริกันชื่อ Edward Hall ผู้ซึ่งงานวิจัยในเรื่องดังกล่าวยังเป็นที่พูดถึงกันอยู่จนทุกวันนี้นั้นบอกว่า จริงๆแล้วเราถูกโอบล้อมด้วยพื้นที่ๆมีขนาดแตกต่างกันสี่แบบ โดยในแต่แบบนั้นจะถูกใช้แตกต่างกันไปตามกลุ่มคนที่จะรุกล้ำเข้ามา

 

แบบที่เล็กที่สุด เรียกว่า “พื้นที่ใกล้ชิด” (intimate zone) โดยจะขยายขอบเขตออกไปจากร่างกาย 18 นิ้วในทุกทิศทาง โดยจะมีแต่ครอบครัว สัตว์เลี้ยงและเพื่อนที่สนิทที่สุดเท่านั้นถึงจะเข้ามาได้ ถ้าเกิดเป็นแค่คนรู้จักเฉยๆเข้ามาแล้วล่ะก็จะทำให้่เรารู้สึกหงุดหงิดและมีความวิตกกังวล ต่อมาเป็นขอบเขตที่เรียกว่า “พื้นที่ส่วนตัว” ซึ่งขอบเขตจะอยู่ตั้งแต่ 1.5 ฟุต ไปจนถึง 4 ฟุต (ประมาณ 0.45 เมตรถึง 1.2 เมตร) โดยเพื่อนๆและคนรู้จักสามารถที่จะอยู่ในพื้นที่นี้เป็นปกติ โดยเฉพาะเวลาสนทนากันอย่างไม่เป็นทางการ แต่คนแปลกหน้านั้นห้ามเข้ามาอย่างเด็ดขาด จาก 4 ฟุตขึ้นไปจนถึง 12 ฟุต หรือประมาณ 3.6 เมตรจากตัวเรานั้นเป็นพื้นที่สำหรับเข้าสังคม ซึ่งเราจะสามารถมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับคนที่เพิ่งจะรู้จักกันหรือคนแปลกหน้าได้อย่างสบายใจ ห่างออกมาจากนั้นก็เป็นพื้นที่สาธารณะซึ่งใครก็สามารถอยู่ได้

 

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นเพียงขอบเขตโดยประมาณของคนอเมริกันเท่านั้น จากคำกล่าวของ Ralph Adolphs, ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาและประสาทวิทยาที่ California Institute of Technology กล่าว “เป็นเรื่องสำคัญที่จะพึงระลึกไว้ว่าพื้นที่ส่วนตัวนั้นจะแตกต่างกันไปตามสภาพแวดล้อมและวัฒนธรรมประเพณี อีกตั้งแต่ละคนก็มีความแตกต่างกันไปด้วย ดังนั้นตัวเลขพวกนี้จึงเป็นแค่เพียงค่าเฉลี่ยเท่านั้น”

 

อย่างที่รู้กันว่า ความแตกต่างของแต่ละบุคคล รวมถึงความแตกต่างทางวัฒนธรรมในเขตพื้นที่ส่วนตัวนั้นมักเป็นสาเหตุของความอึดอัด แต่ว่าเจ้าขอบเขตพื้นที่พวกนี้นั้นมีที่มาที่ไปอย่างไร?  Adolphs บอกว่า เราเริ่มที่จะพัฒนาสัมผัสของตัวเองในด้านพื้นที่ส่วนตัวตั้งแต่อายุ 3 – 4 ขวบ และขนาดของพื้นที่ของเรานั้นจะเริ่มอยู่ตัวตอนเป็นวัยรุ่น ในงานวิจัยที่ถูกตีพิมพ์ไปในวารสาร Nature เมื่อปี 2009 นั้น Adolphs กับเพื่อนร่วมงานของเขาได้ระบุไว้ว่าขอบเขตพื้นที่ส่วนตัวถูกสร้างและควบคุมด้วย amygdala ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสมองที่เกี่ยวข้องกับความกลัว

 

 

“amygdala นั้นจะถูกกระตุ้นเมื่อคุณเข้าไปในพื้นที่ส่วนตัวของคนอื่น ซึ่งอาจจะสะท้อนถึงการตอบสนองทางอารมณ์อย่างรุนแรงเวลาที่มีใครเข้ามาใกล้เกินไปก็เป็นได้ โดยเราได้ยืนยันปรากฏการณ์ดังกล่าวในคนไข้ที่มีความเสียในสมองส่วนดังกล่าวซึ่งเป็นคนไข้ที่พบได้ยาก โดยเธอไม่รู้สึกอึดอัดเลยไม่ว่าใครจะเข้ามาใกล้เธอมากแค่ไหนก็ตาม แล้วเธอก็ไม่มีพื้นที่ส่วนตัวด้วย”

 

ยิ่งไปกว่านั้น พัฒนาการอย่างผิดปกติของ amygdala นั้นก็อาจจะอธิบายได้ว่าทำไมผู้ที่เป็นออทิสติกนั้นประสบความยากลำบากในการรักษาระยะปกติสำหรับการปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น

 

มีบางครั้งที่การบุกรุกพื้นที่ส่วนตัวนั้นเป็นเรื่องที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงที่ได้ อย่างเช่นในรถไฟฟ้าที่มีผู้คนหนาแน่นเป็นต้น  แล้วเราจะรับมืออย่างไรถึงจะดี? นักจิตวิทยา Rober Sommer แนะนำว่าให้เรามองคนรอบตัวเราเป็นมนุษย์น้อยลงเป็นเวลาชั่วคราว หลบเลี่ยงการสบตาและพยายามคิดว่าพวกเขาไม่เคลื่อนไหวจนกระทั่งเราเจอหนทางที่จะหนี ยังไงเสีย เราก็ไม่รู้สึกอึดอัดที่จะยืนห่างจากแพงแค่ไม่กี่นิ้วอยู่แล้ว

 

 

 

 

ที่มา : http://news.discovery.com/human/personal-space-americans-120606.html